جستجوی پیشرفته               
 
ابر‌داده: مفاهيم و کار‌برد‌ها

 چکيده:
گسترش فراينده منابع اطلاعاتي در قالبهاي الکترونيکي با‌لاخص در محيط اينترنت چالشهاي جديدي را فراروي کتابداران و فهرستنوسان براي سازماندهي و دسترس پذير‌سازي اين منابع قرار داده است. اقدامات متعددي در اين زمينه صورت گرفته است که گرايش به استفاده از ابزار نويني تحت عنوان ابر داده يکي از اين موارد مي‌باشد. ابر‌داده در تعريفي ساده به داده‌ها و اطلاعاتي در‌باره منابع اطلاعاتي اطلاق مي‌شود. در واقع ابر‌داده ، ابزاري است که براي شناسايي، توصيف و سازماندهي منابع اطلاعاتي الکترونيکي موجود در اينترنت به کار مي‌رود. اساس کاربرد ابر‌داده تسهيل جستجو، مکان‌يابي، انتخاب، ارزيابي و مستند سازي منابع شبکه‌اي مي‌باشد که موجب افزايش دقت بازيابي و تسهيل جستجوي منابع شبکه‌اي مي‌گردد. بنابر اين با توجه به نقش ويژه طرحهاي ابر‌داده‌اي در سازماندهي و نظم بخشي به منابع اطلاعاتي اينترنت، در اين نوشته اصطلاح ابر‌داده از نظر مفهومي توصيف شده و به کاربرد‌ها و دلايل گسترش، عناصر تشکيل دهنده و نحوه توليد و ايجاد آن اشاره مي‌شود. همچنين با توجه به شکل‌گيري انواع طرحها و قالبهاي ابرداده‌أي براي طيف وسيعي از منابع اطلاعاتي اينترنت ، تعدادي از معروفترين طرحهاي ابر‌داده‌أي معرفي مي‌شوند.

مقدمه
رشد و گسترش روز‌افزون منابع و محصولات اطلاعاتي در محيط اينترنت و ضعف و ناکار‌آمدي موتور‌هاي جستجوي اينترنت در سازماندهي اين منابع مشکلاتي را در دسترسي به منابع مرتبط و ارزشمند فراروي جستجو‌گران اطلاعات در اين محيط جديد نهاده است. روي همين اصل و به منظور سازماندهي و دسترس پذير‌سازي بهينه منابع اينترنتي و همچنين تسهيل فرايند جستجو و بازيابي اطلاعات، در محيط اينترنت، تلاش‌هاي متعددي صورت گرفته و طرحها، پژوهشها، الگو‌ها و ابزار‌ها ي زيادي در اين زمينه طراحي و توليد شده است . از جمله نخستين و بارزترين تحولات و مباحثي که در راستاي سازماندهي منابع اطلاعاتي شبکه اينترنت روي داد طرح مفهوم ابر‌داده بود. ابر‌داده نوعي روش و ابزار است که براي شناسايي توصيف، سازماندهي وباز‌يابي منابع الکترونيکي شبکه اينترنت مورد استفاده قرار مي‌گيرد. لذا به جهت اهميت و نقش ويژه طرحهاي ابر‌داده‌اي در سازماندهي، مستند ‌سازي و انسجام بخشي به منابع اطلاعاتي شبکه اينترنت و همچنين لزوم آشنايي کتابداران و فهرستنويسان با طرحها و ابزار‌هاي نوين سازماندهي در اين نوشته ضمن توصيف مفهوم ابر داده به کاربرد‌ها، عناصر تشکيل‌دهنده، نحوه توليد و دلايل گسترش آن اشاره مي‌شود.
همچنين براي آشنايي بيشتر با انواع طرحهاي ابر‌داده‌أي، تعدادي از معروفترين طرحهاي ابر‌داده‌اي مثل طرح ابرداده‌اي، دابلين‌کور، خدمات مکان‌ياب اطلاعات دولتي و طرح کد‌گذاري متن معرفي مي‌شوند.

مفهوم ابر‌داده
واژه ابر‌داده يا meta data از ريشه لاتين meta به معني ماهيت و data به معني اطلاعات يا داده گرفته شده است. تاريخچه شکل‌گيري و افزايش بسامد کاربرد اصطلاح ابر‌داده به طور عمده به دهه 1990 و پيدايش شبکه جهاني وب در سال 1993 باز مي‌گردد. در مورد ابر‌داده تا کنون تعاريف متعددي ارائه شده است، اما در ساده‌ترين تعريف ابر‌داده به داده‌ها و اطلاعاتي در‌باره منابع اطلاعاتي اطلاق مي‌شود. به تعبير خاص ابر‌داده ابزاري است که براي شناسايي، توصيف و رد‌يابي منابع اطلاعاتي الکترونيکي موجود در شبکه اينترنت به کار مي‌رود. در اطلاع‌رساني از ساده ‌ترين تعريف براي ابر‌داده استفاده مي‌شود و آن را داده‌هاي سازمان‌يافته درباره داده‌ها مي‌دانند. در واقع ابر‌داده، داده سازماندهي‌شده‌أي است که خصوصيات يک منبع( اطلاعاتي) را تشريح مي‌کند.
يا به زبان ديگر ابر‌داده اطلاعاتي است که به صورت انعکاسي اطلاعات ديگر را مشخص مي‌کند. يعني داده‌أي درباره داده‌ها مي‌باشد. اصطلاح ابر‌داده، اصطلاح جديدي نيست . کتابداران سالهاست که در کتابخانه‌ها به فهرست نويسي کتابها و مجلات مي‌پردازند. فهرست کتابخانه خود نوعي ابر‌داده است که براي يافتن کتابها و مجلات در زمينه‌هاي موضوعي خاص و بازيابي آنها از قفسه کتابخانه مورد استفاده قرار مي‌‌گيرد.
در واقع همانطور که فهرستها در کتابخانه‌ها براي جستجو، سازماندهي و بازيابي منابع کتابي و غير‌کتابي مورد استفاده قرار مي‌گيرد، ابر‌داده نيز همچون فهرستي براي جستجو، سازماندهي و باز‌يابي منابع الکترونيکي موجود در شبکه جهاني اينترنت مورد استفاده قرار مي‌گيرد.لذا با توجه به تعاريف بالا روشن مي‌گردد که ابر‌داده در واقع نوعي روش و ابزار براي سازماندهي و بازيابي منابع الکترونيکي شبکه اينترنت مي‌باشد.
براي عيني‌تر نمودن مفهوم ابر‌داده مي‌توان به اين نکته اشاره کرد که اطلاعات ابر‌داده أي در مورد يک منبع الکترونيکي براي مثال در محيط وب شامل اطلاعات مربوط به عنوان سايت يا منبع، موضوع، پديد آورنده سايت، ناشر، تاريخ نشر يا ايجاد سايت ، جزئيات مالکيت معنوي اثر، زبان، پوشش، توصيف و کليد واژه‌هاي قابل جستجو براي هر منبع و کد‌ها و نشانه‌هايي براي رده‌بندي محتوايي مدارک مي‌باشد.شايان ذکر است که نشانه‌هاي ابر‌داده‌أي در شرايط عادي در مرور‌گرهاي وب  نشان داده نمي‌شوند ، اما با انتخاب گزينه source از منوي view.
در هر کدام از مرور‌گرهاي وب نظير اينترنت‌اکسپلورر و يا نت اسکيپ مي‌توان ابر‌داده هر سايتي را ملاحظه نمود.

دلايل گسترش ابر‌داده
تنوع منابع و محصولات اطلاعاتي شبکه اينترنت و ضعف و ناکار‌آمدي موتور‌هاي کاوش در جستجوي اطلاعات دقيق و مرتبط و همچنين نياز به انسجام علمي منابع اينترنت باعث شد تا انديشه شکل‌گيري ابزاري براي رفع اين معضل به طور جدي مطرح شود. يکي ديگر از دلايل مهم شکل‌گيري ابر‌داده نياز مبرم کاربران به الگو‌ها وقالبهاي استانداردي براي جستجو و باز‌يابي سريع و دقيق منابع اينترنت مي‌باشد. در واقع اساس گرايش کنوني به مسئله ابر‌داده در قابليت اين نظام در رها ساختن کاربران از نگراني مربوط به انکشاف منابع و ياري رساندن به آنها براي يافتن اطلاعات مورد نياز مي‌باشد. بنابر‌اين ناتواني ابزار‌هاي کاوش اينترنت در جستجوي دقيق و مؤثر منابع اطلاعاتي ضرورت ايجاد و گسترش روش‌هاي ابر‌داده‌اي را به عنوان يک اصل بديهي بيش از پيش ضروري و اجتناب‌ناپذير ساخته‌است. روي همين اصل از اواسط دهه 90 تا کنون همايشها و کارگاههاي آموزشي بين‌المللي و ملي متعددي در رابطه با اهميت و کاربرد ابرداده برگزار شده و استانداردها و الگو‌هاي ابر‌داده‌اي مختلفي طراحي شده است.

اهميت و کار‌برد ابر‌داده
ابر‌ داده روشي نظام‌مند است که منابع اطلاعاتي را براي کاربران دسترس‌پذير و قابل فهم مي‌سازد. اساس کاربرد ابر‌داده تسهيل جستجو، مکان‌يابي، انتخاب ، ارزيابي و مستند سازي منابع شبکه‌اي مي‌باشد که موجب افزايش دقت بازيابي و تسهيل جستجوي منابع شبکه‌اي مي‌گردد. اما به تعبير دقيقتر کاربرد‌هاي مهم ابر داده شامل موارد زير مي‌باشد.
1-تسهيل جستجو و بازيابي منابع اطلاعاتي شبکه اينترنت
2-نظم بخشيدن به منابع اطلاعاتي موجود در اينترنت
3-توصيف پايگاههاي اطلاعاتي، تصاوير ديجيتالي، فايلهاي صوتي و ساير منابع غير متني شبکه
4-تحليل محتوا و نمايه‌سازي و سازماندهي انواع منابع اطلاعاتي شبکه
5-تطبيق، اشتراک و يکپارچه‌سازي منابع اطلاعاتي ناهمگن شبکه اينترنت
6-فراهم‌آوردن زمينه استفاده مجدد از انواع اطلاعات توزيع شده در محيط شبکه از طريق مستند سازي محتواي اطلاعات.
7-ايجاد امکان براي دسترسي کاربران شبکه به اطلاعات دقيق و مرتبط
8-مديريت بر‌حجم گسترده‌اي از اطلاعات شبکه اينترنت
عناصر و اجزاي تشکيل دهنده ابر‌داده
اجزاء و عناصر تشکيل دهنده ابر‌داده به سه دسته کلي تقسيم مي‌شوند که عبارت‌اند از: الف) عناصري که اساساً مربوط به محتواي منبع يا سايت مي‌باشند: مثل عنوان، زبان، موضوع، توصيف، ارتباط، پوشش.
ب) عناصري که با مالکيت منبع در ارتباط مي‌باشند: نظير مؤلف يا پديد آورنده، همکار، حقوق
ج) عناصري که در اصل به ظاهر فيزيکي منبع مربوط هستند، مثل تاريخ، شکل يا قالب،
مشخص‌کننده يا شناسه‌گر

نحوه توليد و ايجاد ابر‌داده
با توجه به اينکه ابر‌داده هر‌منبع الکترونيکي مي‌تواند بصورت يکپارچه در خود منبع يا جدا از آن توليد شود، دو روش مشخص براي توليد و ايجاد ابرداده وجود دارد.
1-کد‌گذاري همزمان عناصر‌ ابرداده‌اي در منابع از طريق استاندارد‌هايي چون زبان نشانه‌گذاري فرا‌متن، زبان نشانه‌گذاري گسترش پذير و زبان نشانه‌گذاري استاندارد عمومي توسط پديد‌آورندگان وب در جريان ايجاد صفحات وب
2-کد‌گذاري غير همزمان بعد از ايجاد صفحات وب و يا به عبارتي ديگر ايجاد پايگاه اطلاعاتي از رکورد‌هاي ابر‌داده أي که اين پايگاه جدا از منابع الکترونيکي و با استفاده از نظامهاي مديريت پايگاه اطلاعاتي طراحي مي‌شود و اين امر مي‌تواند بعد از ايجاد صفحات وب توسط متخصصان فهرستنويسي و کتابداران انجام بگيرد.
در حقيقت ابر‌داده را مي‌توان در حين خلق يک منبع يا پس از توليد و اشاعه منبع به عنوان بخشي از فرايند فهرست‌نويسي انجام داد.
متخصصان عقيده‌ دارند که روش اول يعني ايجاد ابر‌داده همزمان با توليد منبع الويت داشته و با صرفه‌ترين روش مي‌باشد. زيرا با رشد و گسترش فوق‌العاده و شتابناک منابع الکترونيکي، فهرستنويسي منابع الکترونيکي پس از خلق و توليد آن امري سنگين ، هزينه‌بر و زمان ‌بر خواهد بود. بنابر‌اين بهتر است که ابر‌داده هر منبعي در همان مرحله اول يعني در زمان ايجاد صفحات وب توليد ‌شود.
نمونه يک رکورد ابر‌داده‌اي
يک رکورد ابر‌داده‌اي شامل عناصر از پيش تعريف شده‌اي است که نمايانگر صفات و ويژگي‌هاي يک منبع اطلاعاتي هستند و به نوبه خود ممکن است يک يا چند ارزش داشته باشد. برخي از اين عناصر در ارتباط با محتواي منبع، بعضي در ارتباط با مالکيت معنوي اثر و برخي ديگر با ظاهر فيزيکي منبع در ارتباط هستند. نمونه زير مثالي از يک رکورد ابر‌داده‌اي براي يک منبع بر روي شبکه جهاني وب مي‌باشد.

<HEAD>
<TITLE> The Library of Congress</TITLE>
<META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=iso-8859-1">
<BASE HREF="
http://www.loc.gov/homepage/">
<META NAME= "description" CONTENT="Home page of the Library of Congress, Washington, D.C. The Library of Congress is the nation's oldest federal cultural institution, and it serves as the research arm of Congress. It is also the largest library in the world, with more than 120 million items on approximately 530 miles of bookshelves. The collections include more than 18 million books, 2.5 million recordings, 12 million photographs, 4.5 million maps, and 54 million manuscripts.">
<META NAME= "keywords" CONTENT= "library of congress, home page , catalog, copyright office, american memory, global gateway, exhibitions, america's library, thomas, national digital preservation program, wise guide, the library today, researchers, librarians, teachers, blind, today in history">
<META HTTP-EQUIV="expires" CONTENT="Wed, 26 Feb 1997 08:21:57 GMT">
<SCRIPT TYPE="text/javascript">

ابر داده سايت وب کتابخانه کنگره آمريکا

انواع طرحهاي ابر‌داده‌اي
با توجه به افزايش روز‌افزون منابع الکترونيکي در اينترنت و چالشهاي جدي براي ساز‌ماندهي اين منابع ، مفهوم ابر‌داده اهميت واقعي خود را بيشتر نشان داده و تلاشهاي زيادي در اين رابطه صورت گرفته است.
بيشتر اين تلاشها در جهت تدوين يک استاندارد بين‌المللي براي توصيف منابع اينترنتي و عناصر لازم براي اين منظور و شناسايي مسائل مرتبط با ابر‌داده معطوف بوده است. لذا با توجه به ضرورت ، دلايل و انگيزه‌هاي مختلف شکل‌گيري انواع قالبهاي ابر‌داده أي براي طيف وسيعي از منابع اطلاعاتي الکترونيکي موجود در اينترنت ، استفاده از استاندارد و الگويي که بتواند از انسجام و جامعيت بيشتري بر‌خوردار بوده و سهولت توليد رکورد‌هاي ابرداده‌اي را تضمين کند از اهميت خاصي بر‌خوردار است.
به همين جهت تا کنون طرحها و استاندارد‌هاي ابر‌داده‌اي متعددي طراحي و تدوين شده‌است که از معروفترين انها مي‌توان به طرحهاي ابر‌داده‌اي ذيل اشاره کرد.
1- طرح ابر داده‌‌اي دابلين کور Dublin core
قالب داده‌اي دابلين‌کور به منزله يک استاندارد جامع که توسط او سي ال سي تدوين يافته است از اعتبار و جامعيت بيشتري برخوردار است. طرح دابلين کور نام خود را از کار‌گاهي به همين نام که در سال 1995 توسط (اوسي‌ال‌ سي) در شهر دابلين اوهايو در ايالات متحده برگزار شد ، گرفته است. قالب ابر‌داده أي دابلين کور اگر‌چه در سال 1995 توسعه يافته است ، اما به واسطه مشارکت گروههاي مختلف در طراحي و توسعه آن و همچنين به خاطر جامعيت ، سهولت کاربرد و کارآيي آن يکي از الگو‌هايي است که در سطح بين‌المللي از مقبوليت و کاربرد پذيري قابل توجهي بر‌خوردار است. از سوي ديگر انجام طرحهاي تحقيقاتي مختلف مبني بر اين الگو که در کشور‌هاي مختلف جهان صورت گرفته است، قابليتها و کاربرد‌هاي عملي و عيني اين قالب را در بستر‌ها و محيطهاي مختلف به اثبات رسانده است. به همين خاطر استاندارد دابلين کور مورد پذيرش بسياري از کتابخانه‌ها و مراکز فهرستنويسي قرار گرفته و مبناي کار سازماندهي منابع اينترنتي واقع شده است.

تاريخچه توسعه و شکل‌گيري قالب اير‌داده‌اي دابلين کور
در ماه مارس سال 1995 تعداد 52 کتابدار، متخصص آرشيو و تدوين‌کنندگان استاندارد‌هاي محيط اينترنت در يک کارگاه آموزشي در شهر دابلين ايالت اوهايوي آمريکا گرد هم آمدند تا به ابعاد مسئله ابرداده پرداخته و در مورد عناصر ابرداده‌اي که مي‌تواند به توصيف طيف وسيعي از انواع منابع اطلاعاتي الکترونيکي کمک کند به اجماع برسد. مجري اين گرد‌همايي، مرکز ملي کاربرد‌هاي ابر رايانه آمريکا و او‌سي ال‌سي بود. هدف اصلي از اين گرد‌همايي وضع يک سلسله عناصر ابرداده‌اي قابل فهم براي توليد‌ کنندگان و طراحان وب سايتها و همچنين تقويت تفاهم عمومي در مورد مشکلات و راه‌حلهاي بالقوه در ميان دست‌اندر‌کاران براي توافق بر سر مجموعه‌اي هسته از عناصر ابر‌داده‌أي براي توصيف منابع شبکه‌أي بود. در واقع اين گرد‌همايي تلاش داشت تا به ارائه الگويي ساده و منعطف از ابر‌داده براي بهبود جستجوي منابع بپردازد.
مهمترين دستاورد اين کارگاه ارائه 13 عنصر ابر‌داده‌أي بود که به مجموعه عناصر ابر‌داده‌أي دابلين کور
مرسوم شد. اين عناصر براي تسهيل جستجوي منابع اطلاعاتي در محيط شبکه اينترنت تدوين شد. اين عناصر اوليه عبارت بودند از:
1-موضوع - عنوان 3- مولف يا پديد‌آورنده 4-ناشر 5- ساير همکاران
6-تاريخ 7-نوع منبع 8-شکل يا قالب 9-شناسه‌گر يا مشخص‌کننده (URL )
10- ارتباط يا رابطه با ساير منابع 11- منبع اصلي 12-زبان 13-پوشش
در آوريل سال 1996 دومين کار‌گاه دابلين‌کور توسط اوسي‌ال‌سي و اداره شبکه‌سازي کتابداري و اطلاع‌رساني انگلستاندر دانشگاه وارويک انگلستان تشکيل شد . بر‌آيند اين کار‌گاه پيشنهاد ساختار نمونه‌أي براي عناصر دابلين‌کور و رهنمود‌ها و چهارچوبي براي توليد ابر‌داده بود که به چهارچوب وارويک معروف شد . در سپتامبر سال 1996 ائئلاف اطلاعات شبکه‌أي و او‌سي‌ال‌سي سومين کارگاه ابرداده‌أي دابلين‌کور را بر‌گزار کردند. دستاورد عمده اين کار‌گاه توسعه و گسترش 13 عنصر ابرداده‌اي به 15 عنصر و بازنگري و تجديد نظر در مورد عناصر براي توصيف منابع غير متني شبکه بود.

مجموعه عناصر قالب ا‌بر‌داده‌اي دابلين‌کور
همانطور که اشاره شد تداوم و پويايي عناصر ابر‌داده‌اي قالب دابلين کور و کاربرد پذيري آن در کشور‌هاي مختلف از جمله عوامل توفيق و گسترش اين قالب به شمار مي‌آيد. مجموعه عناصر ابر‌داده اي دابلين‌کور تاکنون به بيش از بيست زبان زنده دنيا ترجمه شده است. لذا با توجه به اهميت مجموعه عناصر ابر‌داده‌اي دابلين‌کور و گسترش و بين‌المللي شدن آن در جدول ذيل مجموعه 15 عنصر ابر‌داده‌اي اين قالب بر اساس آخرين ويرايش آن ارائه مي‌شود.

شرح عنصر

نام عنصر

نامي که به منبع يا اثر داده مي‌شود و اثر به وسيله آن شناخته‌مي‌شود

عنوان                            title

 

شخص يا سازماني که مسئوليت اصلي خلق محتواي اثر را بر عهده‌ داشته باشد. 

پديد‌آورنده                  creator

 

موضوع محتواي منبع که معمولاً از طريق کليد واژه‌ها، عبارات کليدي يا نشانه‌هاي رده‌بندي بيان مي‌شود.  

موضوع                    subject

 

شرح محتواي منبع که معمولاً شامل مواردي چون چکيده، فهرست مندرجات و ارجاع به نمايش گرافيکي محتوا مي‌باشد.

توصيف              Description

شخص يا سازمان حقيقي و حقوقي که مسئوليت پشتيباني و دسترس‌پذير ساختن منبع يا اثر را بر عهده دارد.

ناشر  Publisher                                           

شخص يا سازماني که در تهيه محتواي منبع مشارکت داشته و سهم معنوي قابل ملاحظه‌اي نسبت به منبع دارد. نظير: ويراستار

همکار                  cotributor

 

عنصر تاريخ معمولاً در مورد زمان تدوين، ايجاد، انتشارو يا زمان دسترس پذير ساختن منبع مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

تاريخ                         Data

 

عنصر نوع معمولاً در مورد ماهيت يا گونه محتواي منبع به کار مي‌رود.

نوع                           Type

 

شکل فيزيکي يا ديجيتالي منبع که معمولاً شامل نوع رسانه يا ابعاد منبع مي‌شود.

قالب                        Format  

يک رشته حرفي يا رقصي که منحصراً منبع را مشخص کرده و ارجاع روشن و بدون ابهام به آن دارند. مثل نشاني سايت (URL )

شناسه‌گر                 Identifer

 

زبان محتواي فکري منبع، بهترين روش براي اين منظور استفاده از عنصر زباني دو حرفي براي کد زبان است مثل en  براي انگليسي

زبان                    Language                                          

 

ارجاع به متن مرتبط با اثر يا منبع

ارتباط يا رابطه         Relation

ارجاع به مأخذي که اثر حاضر از آن اخذ شده است

منبع                         Source

پوشش معمولاً شامل موقعيت مکاني و فضايي(نام مکان يا نام جغرافيايي) و دوره زماني(نشانه دوره يا دامنه زماني) مي‌شود.  

پوشش                   Coverage

 

اطلاعات مربوط به حقوق منبع يا اثر، اين اطلاعات شامل حقوق مالکيت معنوي، حق چاپ و نشر و ساير حقوق مالکيت مي‌شود. 

حقوق                      Rights

 
2-قالب ابر‌داده‌اي خدمات مکان‌ياب اطلاعات دولتي
Government Information Locator Service ) GILS WWW.gils.Net/Index.Html )
اين قالب ابر‌داده‌اي توسط دولت فداران آمريکا و به منظور ارائة ابزاري براي مکان‌يابي اطلاعات مناسب نهاد‌ها و ادارات دولتي در سال 1994 شکل گرفت. ساختار اين قالب به واسطة تأثير‌پذيري آن از قالب مارک و استانداردZ 39/50 نسبتا پيچيده است. اگر‌چه کورد‌هاي اين قالب مي‌تواند توسط افراد آموزش نديده تهيه شود، اما قالب آن امکان تهيه رکورد‌هاي پيچيده وغني را فراهم مي‌سازد. تأثير‌پذيري اين قالب از مارک امکان يکپارچه‌سازي مارک با قالب خدمات مکان‌يابي اطلاعات دولتي را ميسر مي‌سازد. عناصر توصيفي اصلي در قالب ابر‌داده‌اي خدمات مکان‌ياب اطلاعات دولتي از: شامل عنوان، مؤلف، تاريخ نشر، محل نشر، چکيده، برنامة اداره، توصيف منبع مي‌باشد. براي توصيف موضوعي در قالب گزينه‌هايي چون نماية موضوعي کنترل شده، اصطلاحنامة موضوعي، اصطلاحات موضوعي کنترل نشده، اصطلاحات کنترل شده و نماية موضوعي محلي وجود دارد.
عناصر داده‌اي اين قالب براي ارائه اطلاعات تماس عبارت‌اند از: نام تماس، سازمان تماس، آدرس خيابان تماس، شهر، ايالت، کد پستي، کشور، آدرس شبکه، ساعات کار، تلفن نمابر.
عناصر داده‌اي مديريتي در قالب مکان‌يابي اطلاعات دولتي عبارت‌اند از:تاريخ اخرين اصلاحات، تاريخ باز‌نگري رکورد، پديدآورندة اثر، شناسگر کنترل، شناسگر اصلي کنترل، منبع رکورد و شمارة طرح.
عناصر داده‌اي براي توصيف منبع اطلاعات و يا رکورد‌ها عبارتند از: هدف، دسترس پذيري شامل نام توزيع‌کننده، سازمان توزيع کننده، آدرس خيابان توزيع‌کننده، شهر توزيع‌کننده، ايالت و استان توزيع‌کننده، کد‌پستي و کشور توزيع‌کننده، آدرس شبکه‌اي توزيع‌کننده، ساعات کار توزيع‌کننده، تلفن و نمابر توزيع‌کننده، منابع داده‌ها و رکورد‌ها.
عناصر داده‌اي قالب مکان يابي اطلاعات دولتي براي شرايط دسترسي و محدوديتهاي قانوني رکورد‌ها عبارت‌اند از: دسترس‌پذيري شامل فرايند سفارش(اطلاعات سفارش، هزينه، اطلاعات هزينه)
محدوديتهاي دسترسي شامل محدوديتهاي کلي دسترسي، کنترل اشاعه توسط پديد‌آورندة منبع، کنترل رده‌بندي امنيتي، مدت زمان دسترس‌پذيري، (زمان دسترس‌پذيري)

3- قالب ابرداده طرح کد‌گذاري متن
Text Incoding Intivative )TEI
WWW.tei-c.org/guidelines2/index.html )
رهنمود‌هاي طرح کد‌گذاري متن در سال 1994 در نتيجه يک طرح تحقيقاتي بين‌المللي که در سال 1987 آغاز شده بود، منتشر شد. هدف اصلي از اين طرح تعيين مجموعه‌اي از رهنمود‌هاي کلي براي نمايش منابع متني الکترونيکي به گونه‌اي است که محققان هر رشته قادر به تبادل و استفادة مجدد از منابع مستقل از نرم‌افزار، سخت افزار و عرصة کاربرد باشند.
سه نهاد انجمن رايانه و علوم انساني، انجمن زبانشناسي و رايانه و انجمن کاربرد رايانه براي متون ادبي و زبانشناسي مسئول طراحي و توسعه طرح کد‌گذاري متن بوده اند. سطح دشواري توليد سر‌عنوانهاي28 طرح کد‌گذاري متن بستگي به ميزان اطلاعات جزئي وارد شده در سر عنوانهاي اين طرح و انطباق محتوا با قواعدي چون قواعد انگلو آمريکن دارد.طرح کد‌گذاري متن بر اساس زبان استاندارد نشانه‌گذاري عمومي(SGML) توسعه يافته است و ويژگي‌هاي متن بر اساس اين زبان توصيف مي‌شود.

 

مجموعه عناصر طرح کد‌گذاري متن
عناصر طرح کد‌گذاري متن به چهار دسته اصلي تقسيم مي‌شوند:
1-مجموعة هسته: عناصري که در مورد همة منابع کار برد دارد.
2-مجموعه پايه: عناصر داده‌اي که براي دستة خاصي از اسناد و مدارک مانند شعر، نثر و يا نمايشنامه کاربرد دارد.
3-مجموعه ضميمه: عناصر داده اي مناسب براي توصيف جزئي و يا خاص منابع مختلف.
4-مجموعه کمکي: عناصري با نقش‌هاي خاص
هر يک از سر‌عنوانهاي طرح کد‌گذاري متن داراي عناصر توصيفي به صورت مجموعه اي از نشانه
است که شامل چهار جزء اصلي است. اين اجزاء عبارت‌اند از:
1-عنصر توصيف فايل(File Description) که در تمامي سر‌عنوانهاي طرح کد‌گذاري متن وجود داردو شامل توصيف کتابشناختي کامل يک فايل الکترونيکي مي‌شود.
توصيف فايل شامل عناصري چون شرح عنوان، شرح ويرايش، گسترة شرح انتشار، شرح فروست يادداشت و شرح منبع مي‌شود.
2-عنصر توصيف کد‌گذاري(Encoding Discription)
اين عنصر براي مستند سازي رابطه ميان يک متن الکترونيکي و منبع يا منابعي که اين متن از آن اخذ شده به کار مي‌رود. اين عنصر شامل اجزايي چون توصيف طرح، توصيف اصول تحرير، توصيف ارجاع و توصيف رده مي‌شود.
3-توصيف پروفايل(Profile Description) که توصيف دقيقي از جنبه‌هاي غير کتابشناختي يک متن به ويژه زبان يا زبانهاي فرعي مورد استفاده، وضعيت انتشار اثر و همچنين رده‌بندي موضوعي ارائه مي‌دهد. اين عنصر شامل اجزايي چون توصيف خلق اثر، کاربرد زبان و رده متني مي شود.
4-توصيف باز‌نگري(Revision Description) که به طور خلاصه تاريخچه باز‌نگري يک فايل را ارائه مي‌دهد. توصيف باز‌نگري شامل اجزايي چون تاريخ بازنگري، مسئولان بازنگري و نيز نوع بازنگري مي‌شود.
قالب ابر‌داده‌اي طرح کد‌گذاري متن همچون قالب مارک به توصيف هويتهاي فيزيکي گرايش دارد و هيچگونه ملاحظه‌اي در مورد رهنمود‌هاي توصيف خدمات را در بر ندارد. همچنين براي توصيف اطلاعات مربوط به مکان‌يابي در سر‌عنوانهاي آن اجزايي پيش‌بيني نشده‌است.
براي شماره‌هاي راهنما و يا ادرس الکترونيکي نيز امکاني فراهم نمي‌آورد.
در طرح کد‌گذاري متن هيچ تمهيدي براي تعيين سر‌شناسه صورت نگرفته است و همچنين قالب نام اشخاص نيز توصيف نشده‌است. در اين قالب ابر‌داده‌اي، ملاحظات مديريت چون اطلاعات آدرس پايانه ميزبان نيز در نظر گرفته نشده است. از جمله ديگر مشکلات اين الگوي ابر‌داده‌اي فقدان پروتکلهاي اينترنتي براي جستجو و باز‌يابي سر‌عنوانهاي طرح کد‌گذاري متن است. در حال حاضر اين قالب بيشتر براي آرشيو‌هاي علوم انساني کار‌برد دارد.

منبع: مرکز اطلاعات و مدارک علمي ايران
 

صفحه اصلی | پروژه های آماده  | ورود به سایت | عضویت | سفارش پروژه | ارسال پروژه | معرفی سایت به دیگران با SMS | تبادل لینک | توانایی ها | تماس با ما 
کلیه حقوق متعلق به سایت IranProject.Ir می باشد ، استفاده از مطالب و پروژه های سایت با ذکر منبع بلامانع می باشد.